In dit artikel wordt uitgelegd wat een bedrijfstakanalyse is, waarom deze belangrijk is en hoe deze stap voor stap wordt uitgevoerd.

Wat is de bedrijfstakanalyse?

Welke invloed speelt de markt op een onderneming? De bedrijfstakanalyse is een systematische analyse van de externe omgeving van een organisatie, met specifieke focus op de bedrijfstak of markt waarin de organisatie actief is. Het doel is om de aantrekkelijkheid van die markt te beoordelen en de belangrijkste kansen en bedreigingen in kaart te brengen.

De bedrijfstakanalyse is een vast onderdeel van de ABCD-analyse, de externe analyse, de situatieanalyse en dus ook onderdeel van een strategisch marketingplan. De uitkomsten dienen als directe input voor de SWOT-analyse en de strategische keuzes in het marketingplan.

Waarom de bedrijfstakanalyse?

Zonder goed inzicht in de bedrijfstak is de kans groot dat een organisatie verkeerde strategische keuzes maakt. Een gedegen bedrijfstakanalyse levert:

  • Inzicht in de aantrekkelijkheid van de markt
  • Duidelijke kansen en bedreigingen vanuit de externe omgeving
  • Een stevige basis voor de SWOT-analyse
  • Betere afstemming van de marketingstrategie op de werkelijke marktomstandigheden

Door de bedrijfstak goed te begrijpen, kan een organisatie effectiever inspelen op ontwikkelingen en concurrentiekrachten.

Waaruit bestaat de bedrijfstakanalyse?

De bedrijfstakanalyse volgt een duidelijke structuur.

  1. Macro-omgevingsfactoren - DESTEP
  2. Algemene marktfactoren
  3. Concurrentie op de markt

1. Macro-omgevingsfactoren

Gebruik de DESTEP-analyse om de macro-omgeving in kaart te brengen. Dit onderdeel geeft antwoord op de vraag welke macro-omgevingsfactoren de markt beïnvloeden en daarmee de marktattractie bepalen. Per factor wordt onderzocht wat de invloed is en of dit een kans of een bedreiging vormt voor de organisatie. Om een volledig beeld te krijgen, wordt per DESTEP-factor zowel het verleden en de huidige situatie als de toekomstige verwachting beschreven.

Kijk alleen naar de macro-omgevingsfactoren die daadwerkelijk invloed hebben op de betreffende bedrijfstak en jouw organisatie. Het is niet nodig om een volledige macro-omgeving uit te werken; dit kost onnodig veel tijd en levert vaak kansen en bedreigingen op die niet relevant zijn voor de onderneming. Per relevante factor worden het verleden, de huidige situatie en de toekomstige verwachting beschreven, waarbij specifiek wordt gekeken naar de impact op het bedrijf. Sluit dit onderdeel af met een helder overzicht van de belangrijkste kansen en bedreigingen.

2. Algemene marktfactoren

Niet elke markt is even interessant of winstgevend. Om de algemene aantrekkelijkheid van de bedrijfstak te bepalen, worden de belangrijkste marktfactoren geanalyseerd. Het is hierbij wederom essentieel om alleen die factoren te behandelen die daadwerkelijk relevant zijn voor de specifieke markt waarin de organisatie actief is, zodat de analyse doelgericht blijft. Hier dienen variabelen omschreven te worden zoals:

Marktfactor Uitleg
Marktomvang Hoe groot is de totale markt in termen van omzet of afzetvolume? Een grotere markt biedt vaak meer potentie, maar trekt doorgaans ook meer concurrentie aan.
Marktgroei: Groeit de markt steeds, is deze stabiel, of is er sprake van krimp? Groeimarkten bieden doorgaans snellere kansen voor uitbreiding, terwijl in krimpmarkten vooral marktverovering ten koste van concurrenten centraal staat.
Fase in de productlevenscyclus Bevindt de markt zich in de introducerende, groei-, volwassenheids- of juist de verzadigingsfase? Dit bepaalt mede de strategische focus (bijvoorbeeld productinnovatie versus kostenbeheersing).
Kostenstructuur Wat zijn de belangrijkste kostenposten binnen de bedrijfstak (zoals vaste kosten, inkoopkosten of loonkosten)? Dit geeft inzicht in de schaalbaarheid en de druk op de marges.
Trends Welke branche-specifieke ontwikkelingen veranderen het gedrag van klanten of de manier van werken binnen de sector?
Conjunctuur- en seizoensgevoeligheid: In welke mate is de vraag afhankelijk van economische schommelingen (conjunctuur) of specifieke periodes in het jaar (seizoenen)?
Winstgevendheid van de bedrijfstak Wat zijn de gemiddelde marges en het verdienmodel binnen deze sector?

Formuleer na de analyse opnieuw concrete kansen en bedreigingen.

3. Concurrentie op de markt

Onderzoek de intensiteit van de concurrentie binnen de bedrijfstak. Het is belangrijk om het onderscheid tussen concurrentie en concurrentenanalyse te begrijpen. Binnen een marketingplan moeten beide geanalyseerd worden. Een deel hiervan wordt geanalyseerd in de bedrijfstakanalyse namelijk de mate van concurrentie op de markt waarin de organisatie actief is. Het andere deel: het gedrag van de concurrenten zal geanalyseerd worden in het afzonderlijke onderdeel concurrentenanalyse.

Het vijfkrachtenmodel van Porter geeft een goede indicatie van de mate van concurrentie op de markt waarin de organisatie actief is. Daarnaast dienen ook een aantal afzonderlijke factoren meegenomen te worden zoals bijvoorbeeld de winstgevendheid, concentratiegraad aanbieders, aantal aanbieders, de mate van productdifferentiatie e.d. Deze factoren zullen resulteren in een aantal kansen en bedreigingen.

Praktisch stappenplan bedrijfstakanalyse

Hanteer een duidelijke structuur, het is aan te raden om de bedrijfstakanalyse op te delen in de stappen die hierboven zijn beschreven. Volg dit stappenplan om eenvoudig een goede bedrijfstakanalyse uit te voeren.

  1. Bepaal de relevante afbakening van de bedrijfstak
  2. Voer de DESTEP-analyse uit (alleen relevante factoren)
  3. Analyseer de algemene marktfactoren, volgens de tabel hierboven
  4. Analyseer de concurrentiekrachten (Porter + aanvullende factoren)

Vergeet niet:

  • Formuleer per onderdeel de belangrijkste kansen en bedreigingen
  • Vat alle kansen en bedreigingen samen voor de SWOT-analyse
  • Behandel alleen relevante factoren bij DESTEP.

Praktijkvoorbeeld 

De analyse in de praktijk

  • DESTEP-analyse (Technologische factor): SenseSTech ontdekte dat de opmars van het Internet of Things (IoT) en 'Smart Industry' in een stroomversnelling raakte. Fabrieken wilden niet meer zomaar simpele meetapparatuur, maar slimme, 'connected' sensoren die data verzamelen over onderhoud en slijtage (predictive maintenance). Dit werd gemarkeerd als een grote kans.

  • Algemene marktfactoren: Uit de marktanalyse bleek dat de totale marktgroei binnen de smart industry enorm hoog lag (+19% per jaar). De vraag naar automatisering en efficiëntie in productieprocessen was op een piek.

  • Vijfkrachtenmodel van Porter: Aan de andere kant stuitte het bedrijf op een stevige bedreiging. De markt bestond uit een aantal hele grote machinebouwers(afnemers). Door hun inkoopvolume konden zij enorme prijsdruk uitoefenen en eisten ze maatwerk tegen lage marges.

2. Strategische vertaling en actie

In plaats van de zoveelste goedkope, generieke sensor aan te bieden in de prijzenslag met concurrenten, gebruikte SenseSTech de uitkomsten van de analyse direct voor hun marketingstrategie:

  1. Productontwikkeling (Inhaken op de technologische kans): Ze stopten met de focus op losse hardware en ontwikkelden een totaaloplossing: sensoren mét ingebouwde IoT-software die direct waarschuwen bij dreigend onderhoud.

  2. Marketing & Positionering (Omgaan met de machtige afnemer): Om de hoge onderhandelingsmacht van grote afnemers te omzeilen, veranderde hun marketingboodschap van "wij leveren betrouwbare sensoren" naar "wij verhogen de uptime van uw fabriek met 99,8% en verlagen stilstandkosten". De communicatie verschoof daarmee van puur productgericht naar bewezen kostenbesparing.

  3. Doelgroep: Ze richtten zich specifiek op middelgrote machinebouwers die zelf geen software-afdeling hadden, maar wel moesten concurreren met de groten. Voor deze groep was SenseSTech de ideale partner.

Het Resultaat

Door deze gerichte aanpassing van de marketingboodschap en productontwikkeling wist SenseTech zich te onderscheiden van de massa. Ze ontsnapten aan de prijsoorlog met goedkopere concurrenten en wisten door de slimme inzet van hun analyse sneller te groeien dan het marktgemiddelde.

Checklist bedrijfstakanalyse

  • Relevante DESTEP-factoren beschreven (met verleden, heden en toekomst)
  • Marktomvang, groei en levenscyclus in kaart gebracht
  • Belangrijke trends en seizoens-/conjunctuurgevoeligheid benoemd
  • Vijfkrachtenmodel van Porter volledig uitgewerkt
  • Extra concurrentiefactoren (concentratie, differentiatie, winstgevendheid) meegenomen
  • Per onderdeel concrete kansen en bedreigingen geformuleerd
  • Alle inzichten samengevat als input voor de SWOT

Marketing Implicaties

De bedrijfstakanalyse is een essentieel hulpmiddel om de externe omgeving te begrijpen. De uitkomsten vormen de basis voor strategische keuzes en worden vrijwel altijd gebruikt als input voor de SWOT-analyse, de situatieanalyse en het marketingplan.

Voorbeeld bedrijfstakanalyse

Een bedrijfstakanalyse kan er als volgt uitzien:

HOOFDSTUK X BEDRIJFSTAKANALYSE 
3.1    MACRO-OMGEVINGSFACTOREN  
3.1.1    Demografische factoren   
3.1.2    Economische factoren 
3.1.3    Sociaal-culturele factoren   
3.1.4    Technologische factoren     
3.1.5    Ecologische factoren        
3.1.6    Politiek-juridische factoren
3.2    ALGEMENE MARKTFACTOREN  
3.2.1    Marktomvang    
3.2.2    Marktgroei      
3.2.3    Productlevenscyclus   
3.2.4    conjunctuur- en seizoensgevoeligheid     
3.3    CONCURRENTIE FACTOREN       
3.3.1    Winstgevendheid            
3.3.2    Vijfkrachtenmodel Porter    
3.3.3    Conclusie 

Samenvatting bedrijfstakanalyse

De bedrijfstakanalyse brengt systematisch de aantrekkelijkheid van een markt in kaart via drie onderdelen: macro-omgevingsfactoren (DESTEP), algemene marktfactoren en de concurrentiekrachten. Door relevante ontwikkelingen te vertalen naar concrete kansen en bedreigingen ontstaat een stevige basis voor de SWOT-analyse en de marketingstrategie.

Auteur Edwin Muilwijk - Laatst bijgewerkt: 1 augustus 2026

Meer zoals dit