In dit artikel wordt uitgelegd wat een concurrentenanalyse is, waarom deze belangrijk is en hoe deze stap voor stap wordt uitgevoerd.
Wat is de concurrentenanalyse?
De concurrentenanalyse is het systematisch in kaart brengen van de belangrijkste individuele concurrenten van een organisatie. Het doel is om te begrijpen wat concurrenten doen, waar zij sterk of zwak in zijn en welke kansen of bedreigingen daaruit voortkomen.
De concurrentenanalyse wordt gebruikt om de externe omgeving van een onderneming in kaart te brengen. Het is een onderdeel van de situatieanalyse, abcd-analyse en externe-analyse. De output van de concurrentenanalyse dient als input voor de SWOT-analyse. Individuele concurrenten worden geanalyseerd. Belangrijk onderscheid:
- Bij de bedrijfstakanalyse wordt gekeken naar de mate van concurrentie in de markt als geheel (o.a. via Porter).
- Bij de concurrentenanalyse wordt gekeken naar individuele concurrenten.
Het uitvoeren van een concurrentenanalyse stelt een onderneming in staat in te spelen op de kansen en bedreigingen die de bedrijfsomgeving met zich meebrengt.
Waarom de concurrentenanalyse?
Het uitvoeren van de concurrentenanalyse geeft inzicht in de aantrekkelijkheid van de markt waarin een onderneming actief is. Zonder goed inzicht in de concurrenten is de kans groot dat een organisatie kansen mist of bedreigingen te laat ziet. Een gedegen concurrentenanalyse levert:
- Inzicht in de strategie en doelstellingen van concurrenten
- Duidelijke sterktes en zwaktes van concurrenten
- Identificatie van concurrentievoordelen
- Concrete kansen en bedreigingen voor de eigen organisatie
- Een stevige basis voor de SWOT-analyse
Waaruit bestaat de concurrentenanalyse? - stappenplan
Zonder het volgen van een heldere en duidelijke structuur kan men snel vergeten de juiste conclusies te verbinden aan vergaarde informatie. Het is daarom wenselijk om een duidelijke structuur te volgen. Hieronder volgt een stappenplan voor het uitvoeren van een goede concurrentenanalyse.
Stap 1 – Eigen productportfolio
Beschrijf kort het eigen product- of dienstenportfolio waarin de organisatie actief is. Dit vormt het uitgangspunt voor het bepalen van relevante concurrenten.
Stap 2 – Identificeren van de Concurrentie
Er zijn veel verschillende vormen van concurrentie. Zo is alcoholvrije bier een concurrent van bier, maar ook zijn dranken in het algemeen en zelfs voedsel concurrenten. Het is daarom belangrijk een onderscheid te maken tussen directe en indirecte concurrenten.
- Directe concurrenten – organisaties die gelijkwaardige alternatieven aanbieden
- Indirecte concurrenten – organisaties die niet hetzelfde soort product of dienst aanbieden maar een alternatief voor de productcategorie
Stap 3 – Keuze van de Concurrenten
Moet er wel van elke concurrent een analyse gemaakt worden? Het is niet nodig (en vaak niet zinvol) om alle concurrenten diepgaand te analyseren. Selecteer de 3 tot 5 belangrijkste concurrenten en motiveer deze keuze.
Stap 4 – Onderzoek de doelstellingen & strategie
Welke strategie volgen de concurrenten? Welke kant gaan zij op? Zijn de concurrenten agressief of passief? Valt er een aanval te verwachten? Op welke manier verwacht de concurrent de komende jaren te gaan groeien? Probeer een antwoord te geven op deze belangrijke vragen. Schroom niet additionele vragen te formuleren en toe te voegen.
- Wat zijn hun doelstellingen?
- Welke strategie volgen zij (groei, verdediging, innovatie, kostenleiderschap, etc.)?
- Hoe agressief of defensief is hun gedrag in de markt?
- Hoe zetten zij de marketingmix in? prijsstrategie, distributiekanalen, promotie, productassortiment
- Zijn er signalen van strategische verschuivingen (nieuwe positionering, overnames, terugtrekking uit segmenten)?
- Praktische tip: Kijk naar jaarverslagen, websites, vacatures, persberichten, social media en reviews om dit beeld te vormen.
Dit geeft een goed inzicht in de huidige situatie van de concurrent. Heeft de huidige strategie van de concurrent het gewenste effect? Ook geeft dit een eerste kijk op de sterktes en zwaktes.
Stap 5 – Succesbepalende Factoren in de markt
Waaruit behalen de concurrenten haar bovengemiddelde resultaten? Voorbeelden hiervan zijn een technologische voorsprong of kwalitatief hogere grondstoffen. Stel een aantal vragen om de belangrijkste factoren te bepalen. Voorbeelden hiervan:
- Waarom koopt men bij Bedrijf X?
- Waarom is bedrijf X succesvol?
- Waarom is bedrijf X niet succesvol?
- Wat vindt de afnemer belangrijk?
- e.d.
Stap 6 – Sterkte Zwakte analyse Concurrenten
Confronteer de succesbepalende factoren in de bedrijfstak met de belangrijkste concurrenten. De uitkomst is een tabel met daarin alle sterktes en zwaktes van de belangrijkste concurrenten, neem hierin ook een wegingsfactor op. De ene factor is veel belangrijker dan de ander.
Maak daarna nog een (kleine) samenvattende tabel met waarden 1 voor zeer zwak en 10 voor zeer sterk en maak hiermee een opsomming van de belangrijkste concurrenten (max5).
Stap 7 – Toekomst
Beschrijf wat de concurrenten naar verwachting de komende jaren gaan doen. Zijn er signalen van nieuwe productlanceringen, uitbreiding, prijsverlagingen of strategiewijzigingen? Wat gaan ze waarschijnlijk doen?
Stap 8 – Conclusie
Beschrijf de belangrijkste bevindingen en sluit af met de belangrijkste kansen en bedreigingen die dienen als invoer voor de SWOT analyse.
Voor de uitvoering - Volg de hierboven beschreven stappen en vul deze in/aan met relevante informatie.
Checklist concurrentenanalyse
- Eigen portfolio duidelijk omschreven
- Onderscheid gemaakt tussen directe en indirecte concurrenten
- Selectie van belangrijkste concurrenten gemotiveerd
- Doelstellingen en strategie per concurrent onderzocht
- Succesbepalende factoren vastgesteld
- Sterkte-zwakteanalyse (bij voorkeur met weging) gemaakt
- Toekomstverwachting beschreven
- Concrete kansen en bedreigingen geformuleerd voor de SWOT
Veelgemaakte fouten
- Te veel concurrenten willen analyseren
- Alleen directe concurrenten meenemen en indirecte concurrentie vergeten
- Alleen het heden beschrijven en de toekomstverwachting weglaten
- Geen weging toepassen bij sterktes en zwaktes
- Geen duidelijke kansen en bedreigingen formuleren
Praktijkvoorbeeld concurrentenanalyse
Een middelgrote leverancier van industriële sensoren SenseSTech wilde groeien in de smart-industry markt.
Stap 4 – Doelstellingen & strategie van concurrenten
De twee grootste concurrenten bleken een duidelijke kostenleiderschapsstrategie te volgen. Zij concurreerden vooral op prijs en standaardproducten. Een derde, kleinere concurrent positioneerde zich juist op high-end maatwerk en software-integratie.
Stap 5 – Succesbepalende factoren
Uit klantgesprekken bleek dat de belangrijkste succesfactoren waren:
- Betrouwbaarheid / uptime (hoogste gewicht)
- Mogelijkheid tot data-integratie (IoT)
- Totale kosten van eigendom (niet alleen aanschafprijs)
- Snelheid van levering en service
Stap 6 – Sterkte-zwakteanalyse
Uit de analyse bleek dat de grote concurrenten sterk scoorden op prijs en leveringssnelheid, maar zwak op data-integratie en totale kosten van eigendom. De kleinere concurrent was juist sterk op software, maar te duur en te langzaam in levering.
Strategische vertaling:
SenseSTech besloot zich te positioneren op “maximale uptime tegen lagere totale kosten” met slimme sensoren + eenvoudige IoT-software. Hierdoor ontsnapten zij aan de pure prijzenslag en wisten zij sneller te groeien dan het marktgemiddelde.
Marketing Implicaties
De concurrentenanalyse is een marketingtool waarmee gemakkelijk onderzocht kan worden op welke manier een organisatie effectief kan inspelen op haar omgeving. Het is aan de marketeer om hier een goede afstemming te bewerkstelligen.
Bevindingen van de concurrentenanalyse worden vaak gebruikt als input voor een SWOT-analyse en zijn een onderdeel van de situatieanalyse en het marketingplan.
Samenvatting concurrentenanalyse
De concurrentenanalyse brengt systematisch de belangrijkste individuele concurrenten in kaart via acht stappen. Door doelstellingen, strategie, succesfactoren en sterktes/zwaktes te analyseren, ontstaan concrete kansen en bedreigingen. Deze inzichten vormen een stevige basis voor de SWOT-analyse en de marketingstrategie.
Auteur Edwin Muilwijk - Laatst bijgewerkt: 2 augustus 2026